Program „Czyste Powietrze” niezgodny z taksonomią UE? Branża grzewcza alarmuje

Program „Czyste Powietrze” miał być jednym z filarów transformacji energetycznej w Polsce – ambitnym krokiem w stronę ograniczenia niskiej emisji i poprawy jakości powietrza. Niestety, zdaniem trzech kluczowych organizacji branżowych – PORT PC, SPIUG i APPLiA Polska – część obecnych założeń programu stoi w sprzeczności z europejskimi regulacjami dotyczącymi zrównoważonego finansowania. Branża grzewcza zapowiada oficjalne wystąpienie do Komisji Europejskiej oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego z apelem o interwencję.

Zasada „Do No Significant Harm” – fikcja na papierze?

Głównym zarzutem wobec programu jest brak zgodności z taksonomią UE oraz zasadą DNSH (Do No Significant Harm), która zakłada, że wspierane rozwiązania nie mogą szkodzić środowisku. Natomiast w „Czystym Powietrzu” dofinansowywane są technologie, które tego warunku nie spełniają – na czele z kotłami na biomasę.

Choć biomasa jest klasyfikowana jako OZE, w rzeczywistości wiele z dostępnych na rynku kotłów może być modyfikowanych (np. przez dołożenie tzw. rusztu awaryjnego), co otwiera furtkę do spalania paliw niskiej jakości czy wręcz odpadów. To natomiast oznacza realne zagrożenie dla środowiska i zdrowia publicznego – a więc dokładne przeciwieństwo tego, co program „Czyste Powietrze” miał osiągnąć.

Pompy ciepła na cenzurowanym? Branża mówi: dość

Zaskakuje fakt, że równolegle do wspierania technologii potencjalnie szkodliwych, pojawiają się zapowiedzi zaostrzenia zasad dla pomp ciepła – jednych z najbardziej efektywnych i bezemisyjnych źródeł ciepła. Branża podkreśla, że nawet pompy ciepła klasy A+, które spełniają normy ekoprojektu i wykorzystują czynnik chłodniczy o GWP ≤ 675, mogą zostać wykluczone z dofinansowania. To jaskrawy przykład nierównego traktowania technologii, nieuzasadnionego z punktu widzenia klimatu ani efektywności energetycznej.

Dodatkowo, mimo że nowoczesne instalacje hybrydowe – np. gazowe kotły kondensacyjne połączone z kolektorami słonecznymi – mogą osiągać klasę efektywności A+ i być zasilane biogazem, również one nie są objęte wsparciem. Wszystko to tworzy obraz polityki grzewczej oderwanej od unijnej taksonomii i realnych potrzeb rynku.

Ryzyko utraty środków i zaufania

Obecne podejście do kwalifikowalności urządzeń w programie „Czyste Powietrze” niesie poważne ryzyko dla Polski. Nieprzestrzeganie kryteriów taksonomii UE może być powodem wstrzymania środków z KPO, FEnIKS czy Funduszu Sprawiedliwej Transformacji, a nawet konieczności zwrotu już wykorzystanych funduszy. Europejski Bank Inwestycyjny jasno wskazuje, że finansuje jedynie projekty w pełni zgodne z taksonomią – a dziś program „Czyste Powietrze” tej zgodności nie gwarantuje.

Co równie istotne – brak transparentnych, spójnych i racjonalnych kryteriów kwalifikacji podważa zaufanie beneficjentów i profesjonalistów. Już teraz obserwujemy odpływ instalatorów od technologii, które nie odpowiadają oczekiwaniom rynku i środowiska.

Branża apeluje: czas na pilne korekty

W reakcji na powyższe nieprawidłowości organizacje PORT PC, SPIUG i APPLiA Polska zapowiedziały złożenie oficjalnego pisma do Komisji Europejskiej i EBI. Zawarta w nim analiza naruszeń ma wskazać obszary, w których program „Czyste Powietrze” rozminął się z celami klimatycznymi i środowiskowymi UE.

Wśród postulatów branży znajdują się m.in.:

• – równe traktowanie technologii spełniających kryteria taksonomii – w tym bezemisyjnych pomp ciepła i instalacji hybrydowych,
• – przegląd i weryfikacja kotłów na biomasę pod kątem możliwości montażu rusztu awaryjnego,
• – wycofanie wsparcia dla urządzeń niespełniających norm efektywności i niskiej emisji,
• – rzeczywista analiza zgodności z taksonomią i zasadą DNSH,
• – rozszerzenie dofinansowania na instalacje hybrydowe zgodne z taksonomią UE.

Transformacja energetyczna nie może opierać się na pozorach ani doraźnych decyzjach. Program „Czyste Powietrze” musi zostać dostosowany do standardów UE, aby faktycznie służył klimatowi, zdrowiu publicznemu i przyszłości naszych domów. Pompy ciepła, jako najbardziej efektywna technologia grzewcza, powinny znajdować się w centrum tego procesu – a nie być jego ofiarą.

Źródło: Pismo o niezgodności wybranych założeń programu Czyste Powietrze z taksonomią zrównoważonego finansowania UE oraz zapowiedź przygotowania pisma w tej sprawie do Komisji Europejskiej i EBI przez PORT PC, SPIUG i APPLiA