Ciepło prosto z ziemi. Dlaczego warto postawić na gruntowe pompy ciepła właśnie teraz?

Gruntowe pompy ciepła to technologia, która nie szuka rozgłosu, ale konsekwentnie buduje swoją pozycję jako jedno z najbardziej efektywnych źródeł ciepła. Wysoka sprawność, stabilność pracy niezależnie od warunków zewnętrznych i potencjał długoterminowych oszczędności sprawiają, że coraz więcej inwestorów zaczyna przyglądać się im uważniej. Podpowiadamy, dlaczego właśnie teraz jest najlepszy moment, by postawić na ciepło prosto z ziemi.

Sytuacja rynkowa w Polsce i Europie – jaki jest potencjał rozwoju dla sektora gruntowych pomp ciepła?

Choć w publicznej debacie temat gruntowych pomp ciepła pojawia się rzadko, Polska zajmuje całkiem mocną pozycję w europejskim zestawieniu. Według danych Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC), w 2023 roku sprzedano w naszym kraju ponad 8100 sztuk gruntowych pomp ciepła, co dało Polsce 5. miejsce w Europie pod względem liczby sprzedanych urządzeń – za Szwecją, Niemcami, Holandią i Finlandią.

Do końca 2024 roku liczba funkcjonujących instalacji wzrosła do około 92 tysięcy, co zapewniło Polsce 8. miejsce wśród 25 krajów analizowanych przez EGEC (European Geothermal Energy Council). To pozytywny sygnał, szczególnie w obliczu trudności sektora budowlanego.

Prognozy na 2025 rok są umiarkowanie optymistyczne – PORT PC zakłada, że sprzedaż gruntowych pomp ciepła wyniesie około 7500 sztuk, o ile rynek budownictwa utrzyma stabilność. Dla porównania, lider europejski – Szwecja – sprzedał w 2023 roku aż 35,5 tys. urządzeń, co przekłada się na 12% pokrycia rynku mieszkaniowego. W Polsce gruntowe pompy ciepła odpowiadają na razie za zaledwie 0,7% wszystkich systemów grzewczych, ale potencjał wzrostu jest ogromny.

Warto zaznaczyć, że strategiczne dokumenty, takie jak Polityka Energetyczna Polski do 2040 roku (PEP2040) oraz Program Rozwoju Geotermii, wskazują technologię gruntowych pomp ciepła jako kluczową dla dekarbonizacji ogrzewnictwa. Do 2030 roku planowany jest wzrost zainstalowanej mocy gruntowych pomp ciepła do poziomu 1,75–4,88 GW, a do 2050 roku nawet do 8 GW. To więcej niż przewidywana moc pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce.

Co sprawia, że gruntowe pompy ciepła mają największy potencjał efektywności?

Gruntowe pompy ciepła wyróżniają się na tle innych technologii grzewczych nie tylko wyjątkową stabilnością pracy, ale przede wszystkim najwyższą efektywnością energetyczną. To właśnie ta cecha sprawia, że są one uznawane za jedną z najbardziej przyszłościowych metod ogrzewania i chłodzenia budynków – zarówno w sektorze mieszkaniowym, jak i komercyjnym czy przemysłowym.

Stabilne i niezależne źródło energii

W przeciwieństwie do pomp powietrznych, gruntowe pompy ciepła korzystają z energii zakumulowanej w gruncie, gdzie temperatura przez cały rok utrzymuje się na względnie stałym poziomie. Dzięki temu urządzenia nie są wrażliwe na zmiany pogodowe, pory dnia czy sezon – zapewniają wysoką wydajność niezależnie od warunków zewnętrznych.

Rekordowa efektywność

Jak podają specjaliści PORT PC, współczynnik sezonowej efektywności (SCOP) gruntowych pomp ciepła przekracza obecnie poziom 5,5, co oznacza, że z każdej 1 kWh energii elektrycznej można uzyskać ponad 5,5 kWh energii cieplnej. Trzeba jednak zaznaczyć, że taki współczynnik osiągalny jest raczej w idealnych/wysokiej klasy instalacjach z ogrzewaniem podłogowym. Typowe wartości SCOP gruntowych pomp ciepła mieszczą się w zakresie 4,3–5,0, co i tak oznacza najniższe koszty eksploatacji wśród wszystkich dostępnych systemów grzewczych, a tym samym – szybki zwrot z inwestycji.

Długa żywotność i niskie koszty serwisowania

Gruntowe pompy ciepła to także technologia na dekady. Urządzenia same w sobie pracują niezawodnie przez 25–30 lat, a dolne źródło (gruntowy wymiennik ciepła) może działać nawet 50 lat lub dłużej bez potrzeby wymiany.

Możliwość chłodzenia pasywnego (free cooling)

Oprócz ogrzewania, gruntowe pompy ciepła oferują również możliwość chłodzenia pasywnego, czyli tzw. free coolingu. W tym trybie grunt oddaje chłód bez angażowania sprężarki, co niemal nie generuje kosztów eksploatacyjnych. Jednocześnie taka funkcja regeneruje górotwór, poprawiając efektywność systemu na kolejne sezony.

Kompatybilność z inteligentnymi systemami i PV

Dzięki przewidywalności pracy i bardzo dobrej integracji z fotowoltaiką, dynamicznymi taryfami energii oraz systemami inteligentnego sterowania, gruntowe pompy ciepła idealnie wpisują się w koncepcję nowoczesnego, zeroemisyjnego budownictwa. W połączeniu z magazynami energii cieplnej mogą także wspierać stabilność lokalnych sieci energetycznych.

Gdzie gruntowe pompy ciepła sprawdzają się najlepiej? Zastosowania domowe, komercyjne i przemysłowe

Gruntowe pompy ciepła to technologia niezwykle elastyczna, którą można skutecznie zastosować zarówno w domach jednorodzinnych, jak i w dużych inwestycjach komercyjnych czy przemysłowych. Zasada działania jest ta sama – różnią się tylko skala i moc urządzeń. A dane rynkowe jasno pokazują: gruntowe pompy ciepła sprawdzają się tam, gdzie liczy się niezawodność, efektywność i przewidywalność kosztów w długim horyzoncie.

Budownictwo mieszkaniowe – główny motor rynku

Z danych Państwowego Instytutu Geologicznego wynika, że aż 80% instalacji gruntowych pomp ciepła w Polsce wykonano w budynkach mieszkalnych. Najczęściej są to domy jednorodzinne, gdzie stabilność i energooszczędność systemu mają istotne znaczenie dla domowego budżetu. Inwestorzy doceniają też możliwość pasywnego chłodzenia oraz połączenia z instalacjami PV.

Sektor komercyjny i przemysłowy – rosnące zainteresowanie dużą mocą

Coraz częściej gruntowe pompy ciepła wybierane są także do obiektów wielkopowierzchniowych – biurowców, hal produkcyjnych, magazynów, szklarni czy budynków użyteczności publicznej. Widoczny jest trend wzrostu instalacji o mocy powyżej 20 kW. Duże systemy odpowiadają już za około 70% łącznej mocy grzewczej dostarczanej przez gruntowe pompy ciepła, mimo że liczbowo stanowią mniejszość – to klasyczny przykład zasady Pareto w praktyce.

Ciepłownictwo systemowe – ciepłownie przyszłości

Nowym i niezwykle obiecującym obszarem są niskotemperaturowe sieci ciepłownicze IV i V generacji, w których gruntowe pompy ciepła współpracują z sezonowymi magazynami ciepła (np. UTES, BTES, ATES). Takie rozwiązania pozwalają na lokalne, zeroemisyjne zasilanie osiedli mieszkaniowych, kampusów czy gmin. W Polsce już powstają pierwsze tego typu instalacje, a w krajach takich jak Niemcy, Austria czy Dania – są one coraz powszechniejsze.

Sektor rolniczy i przetwórstwo spożywcze

Dzięki precyzyjnej kontroli temperatury i możliwości chłodzenia, gruntowe pompy ciepła świetnie sprawdzają się również w gospodarstwach rolnych, obiektach hodowlanych oraz w przemyśle rolno-spożywczym – szczególnie tam, gdzie występuje zapotrzebowanie zarówno na ciepło, jak i chłód.

Bariery rozwoju – co blokuje upowszechnienie gruntowych pomp ciepła w Polsce?

Mimo rosnącego zainteresowania i dużego potencjału, rynek gruntowych pomp ciepła w Polsce wciąż rozwija się wolniej, niż wskazywałyby na to dane technologiczne i klimatyczne. Co go blokuje? Główne bariery mają charakter ekonomiczny, proceduralny i systemowy – i wymagają zdecydowanej reakcji zarówno ze strony państwa, jak i branży.

Wysokie koszty inwestycyjne (CAPEX)

Koszt wykonania instalacji gruntowych pomp ciepła– zwłaszcza odwiertów – nadal jest wyższy niż w przypadku pomp powietrznych. Pełen koszt instalacji gruntowej pompy ciepła z montażem i odwiertami w Polsce zazwyczaj mieści się w widełkach 60–120 tys. zł. Choć w dłuższej perspektywie technologia ta zapewnia lepszy zwrot z inwestycji, dla wielu inwestorów próg wejścia pozostaje zbyt wysoki. Rozwiązaniem mogą być nowe modele finansowania, takie jak:

• – Heat-as-a-Service – ciepło w abonamencie,
• – ESCO i EPC – kontrakty oparte na efektywności,
• – dofinansowania publiczne, np. z programów Moje Ciepło i Czyste Powietrze, gdzie gruntowe pompy ciepła otrzymują najwyższe wsparcie. Niestety, programy te bywają niestabilne regulaminowo, a lista kwalifikowanych urządzeń jest zawężana.

Brak cyfryzacji i długie procedury geologiczne

Pomimo dynamicznego rozwoju rynku, procedury związane z geotermią płytką nadal są papierowe: projekt robót geologicznych (PRG), plan ruchu zakładu górniczego (PRZG), a także dokumentacja powykonawcza. Brak cyfrowych narzędzi opóźnia procesy, utrudnia monitoring inwestycji i zniechęca potencjalnych inwestorów.

Braki kadrowe i problem z wykonawstwem

Branża zmaga się z niedoborem wykwalifikowanych wiertników i instalatorów, co może negatywnie wpłynąć na jakość wykonania odwiertów oraz czas realizacji. Szansą może być przekwalifikowanie specjalistów z sektora paliw kopalnych oraz wdrażanie certyfikowanych kursów, np. w ramach projektu GeoBOOST.

Niejednolita interpretacja stawek VAT

Dla instalacji gruntowych pomp ciepła w budynkach mieszkalnych o powierzchni do 300 m² powinno obowiązywać preferencyjne opodatkowanie (8% VAT), ale w efekcie różne izby skarbowe stosują również stawkę 23%. Ta niepewność prawna zniechęca klientów i instalatorów.

Brak lokalnych strategii geotermalnych

Większość miast i gmin w Polsce nie uwzględnia potencjału geotermii płytkiej w swoich planach zagospodarowania czy strategiach energetycznych. A przecież już niebawem wszystkie miasta powyżej 46 tys. mieszkańców będą zobowiązane do stworzenia lokalnych Planów na rzecz Energii i Klimatu – to szansa na trwałe wpisanie gruntowych pomp ciepła w lokalne polityki energetyczne.

Wysokie ceny energii elektrycznej

W Polsce ok. 50% ceny energii elektrycznej stanowią podatki i opłaty, w tym podatek od emisji CO₂ (ETS), z którego paliwa kopalne są jeszcze czasowo zwolnione. Dla konsumentów oznacza to wyższe rachunki i niepewność – szczególnie jeśli planują ogrzewanie elektryczne. Wśród rekomendacji branżowych pojawia się m.in. obniżenie VAT na energię elektryczną do 5% w przypadku jej wykorzystania przez pompy ciepła.

Dezinformacja i brak rzetelnej kampanii informacyjnej

Wciąż wiele osób nie rozumie różnicy między pompami gruntowymi a powietrznymi – lub obawia się „nieopłacalnej inwestycji” na podstawie powierzchownych informacji. Branża apeluje o spójną kampanię edukacyjną, skierowaną zarówno do konsumentów, jak i lokalnych decydentów.

Gruntowe pompy ciepła – spokojna siła przyszłości

Choć nie są najgłośniejszą technologią na rynku OZE, gruntowe pompy ciepła mają ogromny potencjał, by stać się fundamentem nowoczesnego i zrównoważonego ciepłownictwa. Działają w ciszy, ale efekty ich pracy są wymierne – niższe rachunki, większa stabilność i realny wkład w dekarbonizację.

Wszystko wskazuje na to, że najbliższe lata będą przełomowe dla gruntowych pomp ciepła. I właśnie dlatego warto zainwestować w nie już teraz – zanim zaczną być standardem.

Źródło:

https://portpc.pl/gruntowe-pompy-ciepla-czas-docenic-ich-potencjal/ i https://globenergia.pl/prognoza-sprzedazy-gruntowych-pomp-ciepla-na-2025-rok-czy-jest-optymistycznie/